ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਇਮਾਰਤ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਓ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਸੌਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
The whole building of Indian music stands on seven notes. Learn to recognise and sing them, and everything else becomes easier.
| ਛੋਟਾ ਨਾਂ Short | ਪੂਰਾ ਨਾਂ Full name | ਸਾ = C ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ Key if Sa = C |
|---|---|---|
| ਸਾ · Sa | ਸ਼ੜਜ Shadaj | C |
| ਰੇ · Re | ਰਿਸ਼ਭ Rishabh | D |
| ਗਾ · Ga | ਗੰਧਾਰ Gandhar | E |
| ਮਾ · Ma | ਮੱਧਮ Madhyam | F |
| ਪਾ · Pa | ਪੰਚਮ Pancham | G |
| ਧਾ · Dha | ਧੈਵਤ Dhaivat | A |
| ਨੀ · Ni | ਨਿਸ਼ਾਦ Nishad | B |
ਸ਼ੁੱਧ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਤੀਵਰShuddh, komal and tivra
ਜਦੋਂ ਸੁਰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੇ, ਗਾ, ਧਾ ਅਤੇ ਨੀ ਅੱਧੀ ਸੁਰ ਨੀਵੇਂ ਵੀ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਮਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾ ਅੱਧੀ ਸੁਰ ਉੱਚਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਨੂੰ ਤੀਵਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾ ਅਤੇ ਪਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਚਲ ਸੁਰਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਲ ੧੨ ਸੁਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ — ਬਿਲਕੁਲ ਉਨੀਆਂ ਹੀ ਜਿੰਨੀਆਂ ਇੱਕ ਸਪਤਕ ਵਿੱਚ ਕੀਆਂ।
When a note is in its natural place it is shuddh. Re, Ga, Dha and Ni can also be half a step lower — these are komal. Ma can be half a step higher — this is tivra. Sa and Pa never change; they are the achal (fixed) notes. Together this gives 12 notes — exactly as many as there are keys in one octave.
ਭਾਰਤੀ ਸੁਰਾਂ "ਚੱਲਦੀਆਂ" ਹਨIndian notes are movable
ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ: ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ C ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਕੀ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਾ ਮੰਨ ਲਓ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਰਦ ਅਤੇ ਬੀਬੀਆਂ ਇੱਕੋ ਸ਼ਬਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਰਗਮ ਇੱਕੋ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
This is very important: the English C is always the same key, but Sa can be any key. Whichever key you choose as Sa, all the other notes are counted from it. That is why men and women sing the same shabad on different keys, while the sargam stays the same.
ਸਾ = C ਮੰਨ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਜਾਓ ਅਤੇ ਨਾਲ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਗਾਓ।
With Sa on C, play slowly up and down and sing the note names along.