ਸਹੀ ਬੈਠਣਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭਰਨਾ ਚੰਗੇ ਵਾਦਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਨਵੇਂ ਸਿਖਾਂਦਰੂ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Sitting well and pumping air evenly are the foundation of good playing. Many beginners skip this part and regret it later.
ਬੈਠਣਾSitting
- ਚੌਂਕੜਾ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠੋ; ਪਿੱਠ ਸਿੱਧੀ, ਮੋਢੇ ਢਿੱਲੇ।
- ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੱਧ ਸਪਤਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।
- ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਰੱਖੋ।
- ਸੱਜੀ ਕੂਹਣੀ ਢਿੱਲੀ ਅਤੇ ਕਲਾਈ ਸਿੱਧੀ ਰਹੇ — ਕਲਾਈ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਲਟਕੇ।
- ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੋ।
- Sit cross-legged; back straight, shoulders relaxed.
- Place the harmonium in front of you, centred on your body, so your right hand easily reaches the middle octave.
- Leave about a fist's width between you and the harmonium.
- Keep the right elbow relaxed and the wrist level — do not let the wrist drop.
- In the gurdwara, sit with your head covered and neatly dressed.
ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਅਤੇ ਧੌਂਕਣੀThe left hand and the bellows
ਧੌਂਕਣੀ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੇ ਫੇਫੜੇ ਹਨ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਧੌਂਕਣੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੋ ਅਤੇ ਬੰਦ ਕਰੋ। ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਹਵਾ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੋਕ ਲਓ।
The bellows are the lungs of the harmonium. Open and close them with your left hand. Inside there is an air reservoir; while it stays full, the sound stays even even if your hand pauses for a moment.
- ਧੌਂਕਣੀ ਦੀ ਕੁੰਡੀ ਖੋਲ੍ਹੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਖ ਸਟਾਪ ਖੋਲ੍ਹੋ।
- ਹੱਥ ਧੌਂਕਣੀ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਕੋਨੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੋ, ਉਂਗਲਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ।
- ਲੰਮੇ, ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਝਟਕੇ ਦਿਓ — ਛੋਟੇ ਤੇਜ਼ ਝਟਕੇ ਨਹੀਂ।
- ਹਰ ਸੁਰ ਨਾਲ ਧੌਂਕਣੀ ਨਾ ਚਲਾਓ; ਸੁਰਾਂ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਖੱਬਾ ਹੱਥ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾ ਚਲਾਓ; ਨੀਵੀਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੌਲੀ।
- Open the bellows latch. At first, open only the main stop.
- Place your hand on the outer corner of the bellows, fingers open.
- Make long, slow and even strokes — not short quick jerks.
- Do not pump on every note; the right hand changes the notes, the left hand only gives air.
- For a louder sound pump a little faster and deeper; for softer, slower.
- ਧੌਂਕਣੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਖਿੱਚਣਾ — ਇਸ ਨਾਲ ਧੌਂਕਣੀ ਫਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।
- ਹਵਾ ਮੁੱਕਣ ਦੇਣਾ — ਸੁਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਨੂੰ ਗਾਇਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਵਜਾਉਣਾ — ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਲ ਦੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- Pulling the bellows wide open — this can tear them.
- Letting the air run out — the note breaks and goes flat.
- Playing louder than the singer's voice — the words of bani get drowned.
ਸੱਜਾ ਹੱਥThe right hand
ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਗੋਲ ਰੱਖੋ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਗੇਂਦ ਫੜੀ ਹੋਵੇ। ਕੀ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਦੇ ਪੋਟੇ ਨਾਲ ਦਬਾਓ, ਨਹੁੰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਦਬਾਓ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਨਵੀਂ ਕੀ ਦਬਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿਛਲੀ ਕੀ ਠੀਕ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਛੱਡੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੋ ਸੁਰਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਾ ਵੱਜਣ ਅਤੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਵੀ ਨਾ ਰਹੇ।
Keep the fingers of your right hand gently curved, as if holding a small ball. Press keys with the pad of the finger, not the nail. Press the key fully but without force. As you press a new key, release the previous one at the same moment, so two notes do not sound together and there is no gap between them.
- ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਕੀ ਦਬਾਓ ਅਤੇ ੮ ਤੱਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗਿਣੋ। ਸੁਰ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਬਰਾਬਰ ਰਹੇ।
- ਫਿਰ ੧੬ ਤੱਕ ਗਿਣੋ। ਫਿਰ ੩੨ ਤੱਕ।
- ਹੁਣ ਨਾਲ "ਆ…" ਗਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਦੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਓ।
- ਰੋਜ਼ ਪੰਜ ਮਿੰਟ। ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਅਭਿਆਸ ਧੌਂਕਣੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
- Press any one key and count slowly to 8. The sound must stay even the whole time.
- Then count to 16. Then to 32.
- Now sing "aa…" along and match your voice to the harmonium.
- Five minutes a day. This simple exercise builds both the bellows hand and the voice.