ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਪੰਜ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਤੱਕ, ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿਪੁੰਨ ਕੀਰਤਨੀਆ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
The kirtan tradition has passed for five centuries from Guru to Sikh, from teacher to student. A mature kirtaniya knows its different styles.
ਪੜਤਾਲPartaal
"ਪੜਤਾਲ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਈ ਤਾਲਾਂ। ਪੜਤਾਲ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ, ਲੈਅਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕੀ ਤਿਆਰੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਪੜਤਾਲ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ:
"Partaal" means many taals. Different sections of a partaal shabad are sung in different taals, and their language has chains of short, rhythmic words. It is considered the most demanding and beautiful form of kirtan, needing thorough preparation from both singer and tabla player. Some shabads headed "partaal" in Sri Guru Granth Sahib Ji:
| ਸਿਰਲੇਖ Heading | ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ First line | ਅੰਗ Ang |
|---|---|---|
| ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੯ ਪੜਤਾਲ | ਹਰਿ ਚਰਨ ਸਰਨ ਗੋਬਿੰਦ ਦੁਖ ਭੰਜਨਾ ਦਾਸ ਅਪੁਨੇ ਕਉ ਨਾਮੁ ਦੇਵਹੁ ॥ | ੬੮੩ |
| ਰਾਗੁ ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੫ ਪੜਤਾਲ | ਹਰਿ ਦੁਆਰੈ ਖਰੀਆ ॥ | ੭੪੬ |
| ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ ੪ ਪੜਤਾਲ ਘਰੁ ੧੩ | ਬੋਲਹੁ ਭਈਆ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਪਤਿਤ ਪਾਵਨੋ ॥ | ੮੦੦ |
| ਨਟ ਪੜਤਾਲ ਮਹਲਾ ੫ | ਕੋਊ ਹੈ ਮੇਰੋ ਸਾਜਨੁ ਮੀਤੁ ॥ | ੯੮੦ |
| ਰਾਗੁ ਭੈਰਉ ਮਹਲਾ ੫ ਪੜਤਾਲ ਘਰੁ ੩ | ਪਰਤਿਪਾਲ ਪ੍ਰਭ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਕਵਨ ਗੁਨ ਗਨੀ ॥ | ੧੧੫੩ |
| ਕਾਨੜਾ ਮਹਲਾ ੪ ਪੜਤਾਲ ਘਰੁ ੫ | ਮਨ ਜਾਪਹੁ ਰਾਮ ਗੁਪਾਲ ॥ | ੧੨੯੬ |
ਰੀਤ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾReet and dharna
ਰੀਤ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਧੁਨ ਹੈ ਜੋ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਸਤਾਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਭੀ ਗਈ ਹੈ — ਅਕਸਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਾਗ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤਾਲ ਵਿੱਚ। ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤਾਂ ਸਿੱਖਣਾ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਧਾਰਨਾ ਸਰਲ, ਲੋਕ-ਪ੍ਰਿਯ ਧੁਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਾ ਸਕੇ। ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਹੈ; ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।
A reet is the old tune of a shabad preserved by teachers from generation to generation — often in the shabad's own raag and a particular taal. Learning old reets is an important part of mastery. A dharna is a simple, popular tune that the whole sangat can sing easily. Both have their place; the ideal of Gurmat Sangeet is to sing a shabad in the raag named in its heading.
ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਚੌਂਕੀਆਂThe chaunkis of kirtan
ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਰਾਤ ਤੱਕ ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਚੌਂਕੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਗ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ। ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀਆਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਨਾ ਰਾਗ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕੂਲ ਹੈ।
At Sri Harmandir Sahib, kirtan chaunkis run from amrit vela into the night, and raags are sung according to the time of day — such as Asa Ki Vaar at amrit vela. Listening daily to the hazoori ragis is the best school for understanding raag and time.