ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ। ਆਵਾਜ਼ ਸੁਰੀਲੀ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਦਾ ਵਾਜਾ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
In kirtan the harmonium is the voice's companion. When the voice is tuneful and the bani is pronounced correctly, even simple playing touches the heart.
ਖਰਜ ਦਾ ਰਿਆਜ਼Kharaj riyaz (low notes)
ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਗਲਾ ਗਰਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੰਦਰ ਸਪਤਕ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ (ਮੰਦਰ ਪਾ, ਧਾ, ਨੀ ਅਤੇ ਸਾ) ਲੰਮੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ "ਆ" ਨਾਲ ਗਾਓ। ਇਸ ਨੂੰ ਖਰਜ ਦਾ ਰਿਆਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਭਾਰੀ, ਟਿਕਵੀਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ੫ ਮਿੰਟ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ।
In the morning, before the throat warms up, sing the low-octave notes (lower Pa, Dha, Ni and Sa) long and steady on "aa". This is called kharaj riyaz. It makes the voice deep, steady and strong. Five minutes is enough at first.
ਸਾਹBreath
- ਢਿੱਡ ਤੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਓ, ਮੋਢੇ ਨਾ ਚੁੱਕੋ।
- ਤੁਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਹ ਭਰ ਲਓ; ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਹ ਨਾ ਤੋੜੋ।
- ਹਰ ਰੋਜ਼: ਚਾਰ ਗਿਣਤੀਆਂ ਸਾਹ ਅੰਦਰ, ਚਾਰ ਰੋਕੋ, ਅੱਠ ਗਿਣਤੀਆਂ ਵਿੱਚ "ਸ…" ਕਰ ਕੇ ਬਾਹਰ।
- Breathe deep into the belly; do not lift the shoulders.
- Fill your breath before starting a line; do not break a word to breathe.
- Every day: breathe in for four counts, hold for four, breathe out on "sss…" for eight.
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਉਚਾਰਨPronouncing Gurbani
ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸੁਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਂ ਵਿਆਕਰਨ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ "ਨਾਮੁ" ਨੂੰ "ਨਾਮ" ਅਤੇ "ਸਤਿ" ਨੂੰ "ਸਤ" ਵਾਂਗ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਉਚਾਰਨ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨੀ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸੰਥਿਆ ਲੈ ਕੇ ਸਿੱਖੋ।
In kirtan, the bani comes even before the melody. In written Gurbani many vowel signs show grammar and are not spoken as separate sounds. For example "ਨਾਮੁ" is read as "naam" and "ਸਤਿ" as "sat". Learn correct pronunciation by taking santhiya from a giani or granthi.
- ਧੁਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋੜੋ-ਮਰੋੜੋ ਨਾ।
- ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਜੋੜੋ।
- ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਇੰਨਾ ਨੀਵਾਂ ਰੱਖੋ ਕਿ ਹਰ ਬੋਲ ਸਾਫ਼ ਸੁਣੇ।
- Do not twist or break the words of bani for the sake of the tune.
- Do not add words of your own into the bani.
- Keep the harmonium soft enough that every word is heard clearly.