ਰਾਗ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ। ਰਾਗ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਚਾਲ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਭਾਵ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
A raag is not just a set of notes. It is a way of using notes with particular rules and a particular movement, which awakens a particular feeling in the listener.
ਸਰਲ ਭਾਵ: ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ, ਕੀਰਤਨ, ਰਾਗ ਅਤੇ ਨਾਦ ਦੀ ਧੁਨ — ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
Simple gist: The Lord's discourse, kirtan, and the melody of raag and sound — this has become the purpose of life.
ਰਾਗ ਦੇ ਨਿਯਮThe rules of a raag
| ਸ਼ਬਦ Term | ਮਤਲਬ Meaning |
|---|---|
| ਆਰੋਹ Aaroh | ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ Which notes are used going up |
| ਅਵਰੋਹ Avroh | ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ Which notes are used coming down |
| ਵਾਦੀ Vadi | ਰਾਗ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸੁਰ — ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਠਹਿਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ The most important note — dwelt on again and again |
| ਸੰਵਾਦੀ Samvadi | ਦੂਜੀ ਅਹਿਮ ਸੁਰ, ਵਾਦੀ ਦੀ ਸਾਥਣ The second important note, the vadi's partner |
| ਪਕੜ Pakad | ਛੋਟਾ ਵਾਕ ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਗ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ A short phrase by which the raag is recognised |
| ਜਾਤੀ Jati | ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: ਸੰਪੂਰਨ (੭), ਸ਼ਾੜਵ (੬), ਔੜਵ (੫) Number of notes: sampooran (7), shadav (6), audav (5) |
| ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵ Time and mood | ਹਰ ਰਾਗ ਦਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਸ ਹੈ Each raag has its time of day and its mood (ras) |
ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਾਗRaag in Gurbani
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ੩੧ ਮੁੱਖ ਰਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਹੈ — ਸਿਰੀਰਾਗੁ ਤੋਂ ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਤੱਕ। ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ "ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ ੫"। "ਮਹਲਾ ੫" ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਣੀ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ "ਘਰੁ" ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ; ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਇਨ ਦੇ ਢੰਗ ਜਾਂ ਤਾਲ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।
In Sri Guru Granth Sahib Ji the bani is arranged by 31 main raags — from Sri Raag to Jaijavanti. The heading of each shabad names its raag, for example "Bilawal Mahalla 5". "Mahalla 5" tells us the bani is by the fifth Guru, Guru Arjan Dev Ji. Many headings also say "Ghar"; scholars link this to the style of singing or the taal.
ਰਹਾਉ: ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰRahao: the centre of the shabad
"ਰਹਾਉ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਠਹਿਰੋ"। ਰਹਾਉ ਵਾਲੀ ਤੁਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਤੁਕਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਗੁਰਮਤਿ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਰਹਾਉ ਦੀ ਤੁਕ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਅੰਤਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਰਹਾਉ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਗ ਧੁਨਾਂ ਇਸੇ ਨਿਯਮ ਉੱਤੇ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
"Rahao" means "pause". The Rahao line holds the central idea of the shabad, and the other verses explain it. That is why in Gurmat kirtan the Rahao line is sung as the sthai, and the singer returns to it after every antra. All the raag tunes in this book follow this rule.
ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੜ੍ਹੋ: ਰਾਗ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਬਾਣੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਹਾਉ ਕਿਹੜੀ ਤੁਕ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਰਲ ਅਰਥ ਸਮਝੋ। ਜਦੋਂ ਅਰਥ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਕੀਰਤਨ ਆਪ ਹੀ ਭਾਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Before learning a shabad, read its heading: which raag, whose bani, and which line is the Rahao. Then understand the simple meaning. When the meaning is in your heart, the kirtan becomes full of feeling by itself.